आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नयाँ बजेटमा सरकारले नेपाली युवाहरूलाई देश विकासको मुख्य शक्तिको रूपमा हेरेको छ। अचेल धेरै युवाहरू रोजगारी र राम्रो भविष्यको खोजीमा विदेश गइरहेका छन्। यो अवस्थालाई रोक्न र युवाहरूलाई स्वदेशमै व्यवसाय वा जागिर गर्ने वातावरण बनाउन अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बजेटमा केही महत्त्वपूर्ण योजनाहरू ल्याउनुभएको छ।
नयाँ बजेटले युवाहरूको शिक्षा, रोजगारी, प्रविधि र व्यवसाय गर्ने सपनालाई कसरी समेटेको छ भन्ने कुरालाई तल सरल रूपमा व्याख्या गरिएको छ:
१. नयाँ व्यवसाय (स्टार्टअप) गर्न सजिलो ऋण र कर छुट
धेरै युवाहरू अरूकोमा जागिर खानु भन्दा आफैँ नयाँ काम वा व्यवसाय सुरु गर्न चाहन्छन्। त्यस्ता युवाहरूलाई प्रोत्साहन गर्न बजेटले विशेष व्यवस्था गरेको छ:
बिना धितो ऋण (Seed Funding): नयाँ र राम्रो आइडिया भएका तर पैसा नभएका युवाहरूका लागि सरकारले सस्तो ब्याजदरमा र सजिलैसँग सुरुवाती पूँजी (पैसा) दिने नियम बनाएको छ।
कर तिर्नु नपर्ने: नयाँ व्यवसाय सुरु गरेका युवा उद्यमीहरूलाई सुरुका केही वर्षसम्म आयकर (Income Tax) मा ठूलो छुट दिइनेछ।
व्यवसाय बन्द गर्न सहज: यदि कुनै युवाले सुरु गरेको व्यापार चलेन र घाटा भयो भने, अब धेरै झन्झट नगरी कानुनी रूपमा कम्पनी बन्द गर्न पाइनेछ। यसले गर्दा युवाहरूलाई नयाँ काम सुरु गर्न डर हुँदैन।
२. कम्प्युटर र इन्टरनेट (IT) क्षेत्रमा नयाँ अवसर
अहिलेका युवाहरू प्रविधि र इन्टरनेटमा धेरै चासो राख्छन्। धेरैले घरमै बसेर कम्प्युटरको माध्यमबाट विदेशको काम (फ्रीलान्सिङ) गरेर पैसा कमाइरहेका छन्। बजेटले यो क्षेत्रलाई ठूलो प्राथमिकता दिएको छ:
आईटी हब र फ्रि-वाइफाइ स्पेस: युवाहरूले सजिलै बसेर काम गर्न सकून् भनेर मुख्य सहरहरूमा इन्टरनेट र बिजुलीको राम्रो सुविधा भएका 'को-वर्किङ स्पेस' (सङ्गै बसेर काम गर्ने ठाउँ) बनाइनेछ।
विदेशबाट पैसा ल्याउन सजिलो: इन्टरनेटबाट काम गरेर युवाहरूले कमाउने विदेशी पैसालाई कानुनी रूपमा र सजिलैसँग नेपाल भित्र्याउन अनलाइन भुक्तानी प्रणाली (Payment Gateway) लाई सुधार गरिनेछ।
३. पढाइसँगै कमाइ र सीपमूलक शिक्षा
नेपालको शिक्षामा प्रमाणपत्र (डिग्री) मात्र पाइने तर बजारमा काम नपाइने ठूलो समस्या छ। यसलाई सुधार्न बजेटले दुईवटा कुरा ल्याएको छ:
पढ्दै कमाउँदै (Earn while you learn): कलेज पढ्दै गरेका युवाहरूले आफ्नो पढाइका साथसाथै काम गरेर पैसा पनि कमाउन सक्ने कार्यक्रमहरू ल्याइनेछ।
फ्री तालिम: बजारमा तुरुन्तै काम पाइने सीपहरू जस्तै- कम्प्युटर कोडिङ, डिजिटल मार्केटिङ, एआई (AI), बिजुली मर्मत, र प्लम्बिङ सम्बन्धी तालिमहरू युवाहरूलाई निःशुल्क दिइनेछ।
इन्टर्नसिपको व्यवस्था: पढाइ सकेका युवाहरूले कामको अनुभव पाऊन् भनेर विभिन्न सरकारी र निजी कार्यालयहरूमा अनिवार्य इन्टर्नसिप (प्रयोगात्मक काम) गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ।
४. जागिरे युवाहरूलाई करमा ठूलो राहत
भर्खरै जागिर खान सुरु गरेका र मध्यम वर्गका युवाहरूका लागि बजेटले सिधै फाइदा पुग्ने निर्णय गरेको छ:
१० लाखसम्म कमाउँदा कर नलाग्ने: अब वर्षमा १० लाख रुपैयाँसम्म कमाउने एक्लो व्यक्तिले सरकारलाई आयकर (Income Tax) तिर्नु पर्दैन। यसले गर्दा युवाहरूको हातमा बढी पैसा बच्छ र उनीहरूले त्यो पैसा आफ्नो भविष्यका लागि बचत वा लगानी गर्न पाउँछन्।
५. कृषि र जलविद्युतमा युवा लगानी
परम्परागत खेतीपाती भन्दा फरक, आधुनिक तरिकाले कृषि गर्न चाहने युवाका लागि बजेटमा राम्रो योजना छ:
आधुनिक खेतीमा अनुदान: नयाँ प्रविधि (जस्तै टनेल वा अत्याधुनिक मेसिन) प्रयोग गरेर खेती वा पशुपक्षी पालन गर्ने युवाहरूलाई सामान किन्दा भन्सार छुट र अनुदान दिइनेछ।
साना जलविद्युत आयोजना: १० मेगावाटभन्दा कम क्षमताका साना जलविद्युत आयोजनाहरूको विद्युत खरिद सम्झौता (PPA) तुरुन्तै खोलिने भएकाले युवा इन्जिनियर र लगानीकर्ताहरूले नेपालकै पानीबाट बिजुली निकालेर आम्दानी गर्न सक्नेछन्।
मुख्य चुनौती र निष्कर्ष
समग्रमा भन्नुपर्दा, यो बजेटले युवाहरूको समस्या र आवश्यकतालाई राम्रोसँग बुझेको देखिन्छ। कर छुट दिनु, प्रविधिलाई जोड दिनु, र नयाँ व्यापार गर्न पैसाको व्यवस्था गर्नु युवाहरूका लागि एकदमै राम्रा कदम हुन्।
तर, सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको कार्यान्वयन हो। विगतमा पनि कागजमा धेरै राम्रा नियम बन्थे, तर युवाहरूले बैंकबाट विना धितो ऋण पाउन गाह्रो हुन्थ्यो र सरकारी कार्यालयमा झन्झट बेहोर्नुपर्थ्यो।
यदि सरकारले यस पटक बजेटमा भनेका कुराहरूलाई बिना कुनै दलाल वा झन्झट, गाउँ-गाउँका वास्तविक युवाहरूसम्म पुर्याउन सक्यो भने धेरै युवाहरू विदेश जानुको साटो स्वदेशमै बसेर देश विकासमा लाग्नेछन्।
